Tức sự Thơ » Việt Nam » Nguyễn » Cao Bá Quát » Thơ chữ Hán

 

Tức sự

Thơ » Việt Nam » Nguyễn » Cao Bá Quát » Thơ chữ Hán

Phiên âm

*

TỨC SỰ

Nhãn khan cao điểu độc phàn lung,

Tự ỷ thằng sàng bất ngữ trung.

Ngũ dạ tâm tình đăng đối ảnh,

Nhất thu cảnh vật vũ giao phong.

Mộng hồi thành khuyết hồn nghi khách,

Lệ sái hành dương huyết bính không.

Cách xá hà nhân ngâm giải tụng,

Lũ tương văn tự vấn cơ ông.

CAO BÁ QUÁT

Dịch nghĩa

Bài “Tức sự” của Cao Bá Quát mang nỗi niềm cô đơn, u uất và tâm sự của một kẻ sĩ trước thời cuộc. Xin dịch ý ra văn xuôi như sau:

Ngước mắt nhìn con chim lớn đang một mình bị nhốt trong lồng, ta như thấy chính thân phận mình trong đó. Tựa vào chiếc giường dây, lặng im không nói, trong lòng chất chứa biết bao nỗi niềm.

Suốt những đêm dài, chỉ có ngọn đèn và chiếc bóng làm bạn với nhau. Cả mùa thu, cảnh vật chìm trong mưa gió lạnh lùng và dữ dội.

Từ giấc mộng quay về, nhìn chốn kinh thành mà cảm thấy linh hồn mình như kẻ lữ khách xa lạ. Nước mắt rơi nơi đất phương Nam, đau xót đến mức như máu hòa vào khoảng không.

Nhà bên cạnh có ai đang ngâm nga kinh sách, đọc lời giảng giải. Ta nhiều lần nghe tiếng ấy mà tự hỏi lòng mình: đâu mới là con đường, đâu là cơ duyên và ý nghĩa thật sự của đời người?

Bài thơ thể hiện tâm trạng bế tắc và cô độc của Cao Bá Quát trong những tháng ngày không gặp thời. Hình ảnh “chim lớn nhốt lồng” là một ẩn dụ rất mạnh cho chí khí bị giam hãm. Càng về cuối bài, nỗi buồn thế sự càng hòa với suy tư triết lý và khát vọng tìm lối thoát tinh thần.

THƠ CẢM DỊCH

Ngó cảnh chim lồng thấy khổ chưa

Kề giường lặng lẽ, chẳng chào thưa

Năm canh trăn trở sầu soi bóng

Sáu khắc thầm thì lạnh gió mưa

Ngẫm chốn kinh thành lòng đau lạ

Mơ nơi đất mẹ dạ xót ôi

Nhà bên có kẻ thường ngâm vịnh

Lại đến ông tù vấn kệ thơ

HƯƠNG THỀM MÂY – 23.5.2026